काठमाडाैं । भारतले विगतदेखि नै हामीलाई हेपिरहेको छ । अझ सीमाको विषयमा भारतले गरेको व्यवहार अतिनै टिठ लाग्दो छ । यसैबीच अहिले फेरि लिपुलेक विवाद बल्झिएको छ ।
नेपाललाई थाहै नदिइन नेपाली भूगाग प्रयोग गर्ने विषयमा चीन र भारतले सम्झौता गरेर नेपाली स्वाभिमानमा गम्भीर प्रहार गरेको छ । यसै विषयमा नेपालले भारतलाई १० वर्षमा ८ पटक कूटनीतिक नोटसमेत पठाइसकेको छ । तर भारतले यी नोटहरूको कुनै जवाफ दिएको छैन, जसले सीमा विवादलाई जटिल बनाएको छ ।
नेपालले चीनलाई पनि कूटनीतिक नोट पठाएको छ, तर चीनले एक पटक मात्र जवाफ दिएको छ। पश्चिममा रहेको आफ्नो भूमि लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानीलगायतका क्षेत्रमाथि भएको अतिक्रमण र सीमाका अन्य हस्तक्षेपलाई लिएर नेपालले १० वर्षमा भारतलाई ८ पटक कूटनीतिक नोट पठाएको हो ।
यसअघि पठाइएका ७ नोट अनुत्तरित रहेकै बेला नेपालले आठौं पटक भारतलाई झकझकाएको हो । सीमा र नेपालीभूमि प्रयोगकै विषयलाई लिएर चीनलाई पनि ३ पटक कूटनीतिक नोट पठाएको हो । चीनले पनि एक पटक मात्र जवाफ दिएको छ । नेपालले २०७६ सालमै दुईपटक, ७७ सालमा दुईपटक, ७८, ७९ र ८२ सालमा एक–एकपटक गरी नेपालले ८ पटक कूटनीतिक नोट पठाएको छ । त्यस्तै नेपालले २०७२, ७७ र ८२ सालमा चीनलाई कूटनीतिक नोट पठाएको छ ।
पछिल्लो पटक नेपालको सहमतिबिना आफ्नो भूमि लिपुलेक हुँदै व्यापार गर्न भारत र चीनले सम्झौता गरेकामा असन्तुष्टि जनाउँदै नेपालले दुवै देशलाई कूटनीतिक नोट पठाएको हो । भारत र चीनबीच नयाँदिल्लीमा गत मंगलबार दुईपक्षीय व्यापार सम्झौता भएको थियो ।
प्रधानमन्त्री कार्यालय स्रोतका अनुसार बिहीबार सरकारले दुवै देशलाई अलग–अलग कूटनीतिक नोट पठाएको हो । भारत भ्रमणका क्रममा चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले भारतसँग नेपाली भूमि लिपुलेक नाका हुँदै व्यापार सुचारु गर्ने सहमति गरेकामा नेपालले असन्तुष्टि जनाउँदै दुवै मुलुकलाई नोट पठाएको हो ।
नेपालको भूमि प्रयोगलाई लिएर छिमेकी दुई देशले सहमति गरेपछि नेपालमा संसद्देखि नागरिकस्तरसम्म चर्को विरोध भइरहेको छ । भारतलाई पठाइएको कूटनीतिक नोटमा नेपाल–भारतबीच स्थापित संयन्त्रबाटै छलफल गरेर सीमा विवादमा समाधान खोजिने र यसले नै निकास दिने प्रस्ट पारिएको छ ।
भारतसँग सीमा विवादमा प्रत्यक्ष रूपमा काम गरिरहेको गृहसचिवस्तरीय संयन्त्र हो । यस्तै नापी विभागअन्तर्गत ‘बाउन्ड्री वर्किङ ग्रुप’ले पनि सीमा विवादमा काम गरिरहेको छ । त्योबाहेक नेपाल–भारत संयुक्त आयोग पनि छ ।
